Uyku Ve Horlama Hastalıkları

Uyku Ve Horlama Hastalıkları

  • Uyku Hastalıkları Nelerdir?
    • Uyku hastalıkları yaşam kalitesini kesinlikle bozmakla birlikte, bazıları hayati hastalıklara zemin hazırlayabilir ve yaşam ömrünü anlamlı olarak etkileyebilir. Bazı uyku hastalıkları uykuda yaralanma ve suç işlemeye neden olma açısından hukuki önem arz eder. Uyku hastalıklarının diğer bir önemi de gerek iş ve trafik kazalarına neden olması ve gerekse başka hastalıklara zemin hazırlaması nedeniyle sağlık harcamalarının artmasına neden olması sonucu ortaya çıkan toplumsal sonuçlarıdır. Ancak Uyku hastalıkları, kronik yani uzun süreli ve çoğu kez yaşam boyu süren hastalıklar olduğu için ve uykuda ortaya çıktıkları için hastalar belirtileri genellikle fark etmez ya da normal durumlar olarak değerlendirir. Bu nedenle belirtileri bilmek tanı ve tedavi sürecinin başlaması açısından çok önemlidir.

       

      Uyku hastalıkları uykusuzluk (insomni) hastalıkları, aşırı uykululuk (hipersomni) hastalıkları, uykuda hareket bozuklukları, uykuda solunum bozuklukları, uyku –uyanıklık ritmi bozuklukları ve parasomni ana başlıkları altında birçok hastalığı içerir. Bu hastalıkların tanı ve tedavisi uyku bozuklukları konusunda eğitim almış Uyku Tıbbı Uzmanı tarafından yapılır. Bazılarının tanısı için tüm gece uyku tetkiki (polisomnografi) gerekirken bazılarında hastalığa yönelik sorgulama ve bazı başka tetkikler kullanılır.

       

  • Uyku Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?
    • Uyku hastalıklarının belirtileri gece uyku sırasında ortaya çıkabileceği gibi uykunun bölünmesi ya da farklı uyku evrelerinin farklı hastalıklarda azalması sonucu gündüze de yansır. Farklı hastalıklara ait belirtiler farklı şekilde ortaya çıkabilir. Burada, sadece her türlü uyku hastalığında görülebilecek genel belirtiler anlatılmıştır. Bu belirtilerin sadece bir tanesinin bulunması dahi, bir uyku hastalığını işaret eder.

       

      Uykuya dalmakta zorluk, nedensiz bir şekilde sık uyanma, sabah çok erken saatte uyanıp bir daha uyuyamama, kötü kalitede uyku uykusuzluk hastalıklarının belirtisi olabileceği gibi uykuda solunum bozuklarında da görülür. Uykuya dalmakta zorluk 30 dakikadan daha uzun süreli uykuya dalma süresi olarak kabul edilir.

      Gece en az 1 kez tuvalet ihtiyacı ile uyanma hayati önem arz eden bir uyku hastalığının habercisi olabilir. Sağlıklı bir birey, gece idrar torbası dolsa bile uyanmaz; sabah uyanır uyanmaz tuvalete gider. Uykuda normal şartlarda idrar torbası kapisetesini aşacak düzeyde dolu değil ise, idrar yapma baskılanır. Birçok kişi gece tuvalete çıkmayı, çok sıvı alma, prostat hastalığı, şeker hastalığı veya kullandığı ilaçlarla ilişkilendirse de, özellikle uykuda solunum bozuklarının ana belirtisi olduğu ve tedavi sonrasında ortadan kalktığı bilinmektedir.

      Uykuda terleme, uykuda fiziksel bir eforun harcandığının göstergesidir. Normal olarak uykuda vücut ısımız düşer, bu düşme REM uyku evrelerinde daha belirgindir ve sabaha karşı en düşük seviyeye iner. Terlemenin olması, vücut metabolizmasını arttıran bazı hastalıklar veya egzersiz dışında normal değildir. Uykuda düşmesi gereken vücut ısısının yüksek seyretmesi, terleme belirtisi ile ortaya çıkar. Bu da fiziksel olarak dinlenmenin gerçekleştiği uykuda, aslında efor sarf edildiğini gösterir. Uykuda solunum bozuklukları ve uykuda hareket bozukluklarının en önemli belirtisidir.

      Sabah dinlenmemiş, yorgun uyanma, uykuyu bozan bir hastalığa işaret eder.

      Gündüz yorgunluk veya hareketsiz kalındığında uyku ihtiyacı, uykunun gerek kalitesinin gerekse süresinin etkilendiğini gösterir.

      Zihinsel aktivitelerde giderek bozulma; dikkat, hafıza, konsantrasyon ve öğrenmenin bozulması, bazı uyku evrelerini etkileyen hastalıkların varlığını gösterir.

      Normal beslenmeye karşın giderek kilo alma, özellikle derin NREM’i azaltan uyku hastalıklarının belirtisidir.

      Yaşın gerektirmediği düzeyde cinsel fonksiyonlarda bozulma, özellikle derin NREM’i azaltan uyku hastalıkların belirtisidir. Sebepsiz mizaç bozuklukları, sinirlilik ve gerginlik, uykunun kalitesinin bozulması sonucu gelişen sürekli yorgunluk sonucu oluşur. Her türlü uyku hastalığının belirtisi olabilir.

  • Uyku Hastalıklarının Tedavileri Nelerdir?
    • Uyku hastalıklarının tedavisi hastalıkların tipine göre değişkenlik gösterir.
      Uykusuzluk, uykululuk ile seyreden uyku hastalıkları, uykuda hareket hastalıkları ve parasomni hastalıklarında ana tedavi ilaç tedavisidir. Ancak ilacın türü, kullanım şekli ve dozu her hastalıkta farklılık gösterir. Hastalığın doğal seyrine göre, kullanılan ilaçlarda ve dozlarda zaman zaman değişiklik yapılır. Takip çok önemlidir.

      Uykuda solunum hastalıklarında, uykuda solunumun normale gelmesini sağlayan, burun veya burun –ağız maskeleri ile kullanılan cihazlar kullanılır. Hastalığın tipine göre, kullanılan cihaz da farklılık gösterir. Örneğin uyku apne sendromunda üst soluk yolunu açma görevi üstlenen cihazlar kullanılırken, santral uyku apne sendromunda solunumu tetikleyen cihazlar, uykuda solunum yetmezliklerinde ise akciğerin havalanmasını temin eden cihazlar kullanılır. Bu cihazlar ezbere kullanılacak cihazlar değildir. Hangi tipte olması gerektiği, hangi özelliklerinin kullanılması gerektiği, tüm gece uyku tetkiki esnasında belirlenir. Çocuklardaki uykuda solunum bozukluğunda veya basit horlamada cerrahi tedaviler uygulanır.

      Uyku ritmi bozukluklarında, ışık tedavisi, melatonin, kronoterapi denilen uyku –uyanıklık ritminin zamansal davranış tedavisi kullanır. Hastaya ve hastalığa göre, tedaviye melatonin, uyku ilacı veya uyanıklık sağlayan ilaçlar eklenebilir.

      Davranış tedavileri tüm uykusuzluk hastalıklarında kullanılan tedavilerdir.

      Tüm uyku hastalıklarında uyku hijyeninin düzenlenmesi, tedaviden gerçek anlamda fayda görmede çok önemli rol oynar.

      Uyku hastalıklarının tedavisi, deneyimli bir Uyku Hekimi tarafından yapıldığında yüz güldürücüdür. Uyku hastalıklarını çoğu yaşam boyu sürer ancak belirtiler sürekli aynı şiddette seyretmeyebilir. Bu nedenle tedaviden iyi yanıt almak için düzenli kontroller şarttır. Bu hastalığın tipine göre değişmekle birlikte, bazen 3 ay, bazen 6 ay bazen de bir yıldır. Bazı uyku hastalıkları ise tekrarlayıcı yani zaman zaman ortaya çıkma özelliği gösterir. Bu hastalar sadece belli dönemlerde tedavi alırlar.

      Uyku hastalıkları ömür boyu süren, ancak tedaviye çok iyi yanıt veren hastalıklardır. Tedavilerin düzenli kontrolü çok önemlidir. Zira uykuda solunum hastalıklarında kullanılan cihazların ayarlarının hastalık seyri, yaş, eklenen hastalığa göre zaman içinde değiştirilmesi gerekebilir. Diğer uyku hastalıklarında kullanılan ilaç tedavilerinin de kontrolü çok önemlidir. Örneğin bir huzursuz bacaklar sendromu hastasında, başlangıçta yüz de yüz düzelme sağlayan ilaç, ileri evrede yetersiz kalabilir veya hastalığın belirtilerinde artışa neden olabilir. Bununla birlikte hastalık gerileme döneminde ise doz azaltılması gerekebilir. Bazen ilaçların da hastalığın seyrini değiştirdiği bilindiğinden, ayırımım doğru yapılabilmesi için uyku hekimine düzenli görünmek gerekir.

      Uyku hastalıklarının çoğu ömür boyu tedavi ve izlem gerektiren ancak tedavide çoğunlukla yüzde yüz sonuç alınan hastalıklardır. Burada hem hekim hem de hastanın üstüne düşeni layıkıyla yapması önemlidir. Doğru tanı ve tedavi durumunda, hasta tedaviyi düzgün uyguluyor ve kontrol muayenelerini aksatmıyorsa, uyku hastalıkları tedaviye tam yanıt verir.

  • Uyku Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konulur?
    • Uyku hastalıklarının belirtileri gece uyku sırasında ortaya çıkabileceği gibi uykunun bölünmesi ya da farklı uyku evrelerinin farklı hastalıklarda azalması sonucu gündüze de yansır. Farklı hastalıklara ait belirtiler farklı şekilde ortaya çıkabilir. Burada, sadece her türlü uyku hastalığında görülebilecek genel belirtiler anlatılmıştır. Bu belirtilerin sadece bir tanesinin bulunması dahi, bir uyku hastalığını işaret eder.

      Uykusuzluk , “insomni” hastalıklarının çoğunda uyku tetkikine gerek yoktur. Uykusuzluk hastalıklarının hastanın öyküsüne dayanan tanı kriterleri vardır ve çoğunda belirtilerden yola çıkılarak tanı konulur. Ancak uyuyamama hastalığı yani paradoksal uykusuzluk durumunda uyku tetkiki gereklidir. Bu hastalığa neden olabilecek diğer uyku hastalıklarının varlığı ya da yokluğu uyku tetkiki ile ortaya konur ve tedavi buna göre düzenlenir. Bazen uyuyamamanın altında ciddi bir uykuda solunum bozukluğu yatıyor olabilir.

      Uykuda solunum hastalıklarında mutlaka uyku tetkiki (Polisomnografi) yapılmalıdır. Hangi tipte uykuda solunum hastalığı olduğu bu tetkik ile belirlenir ve tedavi buna göre planlanır.

      Aşırı uykululuğun ana belirti olduğu ‘hipersomni” hastalıklarında gece uyku tetkikine ilave olarak gün içinde uykuya eğilimin veya uyanık kalabilmenin ölçüldüğü aşağıda detaylı olarak anlatılan ölçümler yapılmalıdır. Hangi tipte gündüz uykululuk hastalığı olduğu ancak bu şekilde ortaya konulabilir.

      Uykuda hareket hastalıklarından huzursuz bacaklar sendromu, gece krampları, uykuda sallanma şeklindeki ritmik hareket bozukluklarında, eşlik eden başka bir uyku bozukluğu düşünülmüyor ise uyku tetkikine gerek yoktur. Ancak, gece sık uyanma, kötü ve kalitesiz uyku, yorgun uyanma, gündüz yorgunluk veya uyku ihtiyacı şikâyetlerinin ardında uykuda periyodik hareket bozukluğundan şüpheleniliyor ise, gece uyku tetkiki yapılmalıdır.

      Parasomni grubu altındaki, uyku hastalıklarında uyku tetkiki gereklidir. Uykuda şaşkın bakma, uykuda konuşma, uykuda yürüme veya uyku terörü tek başına bulunabilir veya başta uyku apne sendromu olmak üzere başka uyku hastalıkları tarafından tetiklenebilir. Her iki durumda tedavi farklılık gösterir. Bunun uyku tetkiki ile belirlenmesi, doğru tedavi planlanması açısından şarttır. Bunun yanı sıra gece ortaya çıkan sara hastalıkları da bu tipte uyku hastalıklarını taklit ederek yanlış tedavi uygulanmasına neden olabilir. Uyku tetkiki, hastalığın bir sara hastalığı mı yoksa bir uyku hastalığı mı olduğunu ortaya koyar. Bunun anlaşılması için, uyku tetkiki yapıldığı gecede atak olması şart değildir. Uyku tetkiki sırasında kaydedilen beyin aktivite kayıtları doğru tanının konmasını sağlar. Zira bu tip uyku hastalıklarının, kendilerine özgü, uykunun farklı dönemlerinde farklı beyin aktivite özellikleri vardır. REM uykusu sırasında, rüyayı yaşama şeklinde ortaya çıkan REM uykusu davranış bozukluğu tanısı da uyku tetkiki ile konulur. Uyku tetkiki sırasında atak olması gerekmez. Bu hastalarda, REM uykusu sırasında, atak olmaksızın, kol, bacak ve çeneden kaydedilen kas gerginliğinin yüksek seyrettiği, göz küresi hareketlerinin arttığı saptanır.

      Uyku ritminin bozulduğu hastalıklarda uyku tetkiki gerekli değildir. En az bir hafta süreli uyku –uyanıklık çizelgesi veya hareketi saptayarak uyku ve uyanıklığı ayırt edebilen aktigrafi denilen cihazın bir haftalık uygulanması tanı için yeterlidir.

      Uyku hastalıklarının tanıları, tüm dünyada standart olarak kullanılan, net olarak belirlenmiş tanı kriterlerine göre konur. Bu tanı kriterleri hastalık belirtileri, uyku tetkiki özellikleri ve yukarıda bahsedilen diğer tanı yöntemlerinden saptanan bulguları içerir. Uyku hastalıklarında tanı ve tedavisi, bu konuda eğitim almış ve uzmanlaşmış hekimlerce yapılmalıdır.

Ageless